Prezidenti komisaun B Parlamentu Nasionál ne’ebé trata asuntu Negosiu Estrangeiru, Defeza i Seguransa Nasional, deputadu Duarte Nunes hatete , Governu Timor Leste ho Repúblika Indonesia (RI) tenki tur hamutuk hodi rezolve kazu membru Tentara Nasional Indonesia (TNI) ne’ebé tama mai iha area Naftuka Sub-distritu Nitibi, Distritu Oe-Cusse, hodi baku rahun uma sosiál Timor Leste, foin lalais ne’e.
Duarte Nunes ba Jornalista Jornal Nacional Diário, wainhira hatan kona-ba Memru TNI ne’ebé baku rahun una sosial Timor Leste nia iha Distrito Oe-Cusse, Sesta-Feira (4/6).
Prezidenti komisaun B ne’e hatete tamba iha ona komisaun konjunta ne’ebé mak Governu rua hari hodi tur hamutuk rejolve problema ruma mak akontese iha fronteira, tamba problema fronteira seidauk deside lolos.
“Komisaun ne’e mak sempre tur hamutuk kuandu iha problema sira rejolve, iha problema lina fronteira laos ita mak sansaun, tur hamutuk hodi fo hanoin ba departamentu ne’ebé iha knar atu asuntu refere, nemak sei halo prosesu ne’e ba oin,”dehan Duarte
Nia dehan problema iha lina fronteira ne’e iha situasaun ne’eb’e dilematiku ituan tamba frosa sia ne’ebé mak mai estraga uma sira ne’e hamutuk ho ema Timor oan ne’ebé mak agora sai ona sidadaun indonézia.
“Frosa sira ne’e hamutuk ho ema Timor oan ne’ebé uluk halai tiha ba sorin, timór oan sira nemak hela iha liña fronterista ne’e,”dehan Duarte.
Nia hatutan, problema ne’e mosu tamba interese grupu Timor oan sira ne’ebé mak agora moris Indonezia tamba sira sente katak sira sei iha direitu ba rai TL, maibe la signifika katak Indonezia sei mai invade tan TL.
“Ha’u hanoin indonézia mos la hanoin atu mai invade tan ita dala, maibe Oinsá ita manpu atu rejolve problema ne’e ka lae,”katak Duarte.
Tuir informasaun ne’ebé diario ne’e rekolla, membru TNI nain 28 ne’ebé husi postu Oe-poli Kupang no tama ilegalmente mai iha area Naftuka Sub-distritu Nitibi kompletu ho armas.
Relasiona ho problema refere Sekretario Estadu Regiaun Oe-Cusse, Jorge da Conceção Teme husu ba Ministerio Negosio Estranjeiru (MNE) atu kontinua hala’o negosiasaun hodi rejolve problema demarkasaun ne’ebé sei falta pursentu Tolu (3%).
Tuir Jorge Teme katak problema ne’e akontese tamba negosiasaun demarkasaun entre Timor Leste ho nasaun Repúblika Indonesia ne’ebé la’o tarde ne’ebé mak hamosu akontesemntu sira hanesan ne’e.
Jumat, 06 Agustus 2010
PD-FRETILIN Konsidera Komunikasaun
PN Ho Governu Ladun Efetivu
Bankada Partidu Demokratiku (PD) ho bankada parlamentar FRETILIN konsidera komunikasaun entre Parlamentu Nasionál (PN) ho Governu ladun efetivu, tamba problema ne’ebé deputadu sira foti iha plenaria hanesan alega membru Governu katak, halo buat ne’ebé la tuir dalan lega, maibe la iha klarifikasaun husi Governu.
Nune’e ho kestaun ne’ebé durante ne’e deputadu sira foti iha plenaria ne’ebé akuza membru Governu dehan katak halo buat oi-oin, maibe la iha Follow up husi Parlamentu ba problema ne’ebé deputadu sira foti, nune’e Xefi bankada parlamentar PD Adriano do Nacimento no Vice Xefi bankada Parlamentar Frenti Revolusionario Timor Leste Independenti (FRETILIN) Francisco Branco foin lalais ne’e iha Parlamentu Nacionál.
Tamba ne’e xefi bankada parlamentar PD Adriano do Nacimento afirma, deputadu barak mak foti kestaun ne’ebé importante, atu klarifika diak liutan faktus hirak ne’ebé iha deputadus sira nia liman ne’ebé ho Governu ne’ebé alega dehan katak sira halo buat ne’ebé la tuir dala legal, maibe durante ne’e la iha Follow up ida ne’ebé komunikasaun entre Governu ho parlamentu ne’ebé deputadu hetan ba Follow up ne’e.
“Ha’u hanoin ida ne’e hanesan problema bo’ot ida ne’ebé orgaun ida ne’e hetan iha intermus de komunikasaun entre instituisaun ladun efetivu, tamba problema ne’ebé deputadus sira foti la iha klarifikasaun ruma husi membru orgaun soberanu hanesan Governu ne’ebé hato’o fila fali ba deputadu sira liu husi meza ,ho vokal point governu nian,” dehan Adriano.
Tuir nia katak, problema ne’e parese, tamba iha Governu uluk iha Sekretatiu Estadu toma konta asuntu parlamentar, maibe agora la iha parese ne’e mós problema bo’ot, tamba la iha Sekretariu Estadu ne’ebé toma konta asuntu parlamentar ne’ebé vokal point para liga asuntu parlamentar ho Governu nian.
“Ha’u hanoin ida hanesan triteza bo’ot ida, la iha komunikasaun efetivu entre orgaun soberanu ba asuntu ida deit, asuntu komun asuntu Estadu nian, ne’ebé ha’u hanoin ida ne’e labele tolera bebeik ita tenki muda, poarese iha motivasaun politika ruma ne’ebé la kohi halo tuir buat ne’ebé deputadu sira foti, tamba kestaun politika ne’ebé nonok tan deit budu ba bebeik,”tenik Adriano.
Maibe xefi bankada ne’e mós dehan katak, asuntu importante ne’ebé deputradu foti ne’e budu bebeik publiku hatene mós ladun daik ba funsionamentu Estadu demokratiku ne’ebé tuir lei.
Iha sorin seluk vice xefi bankada FRETILIN Francisco Branco, Afirma, iha buat barak ne’ebé FRETILIN hato’o ona ba meza, hanesan dokumentus kona-ba kontratu sosa gerador ba ba sentra eletriku oliu pezadus, halo avaliasaun ba lei Pakote Referedum, maibe to’o agora lai iha prioridade husi meza.
“Asaun legal ne’ebé mak ami halo mak eziji husi plenaria ami nia deklarasaun politika, maibe to’o agora la iha sinal ruma hatudu katak sira hakarak toma desizaun ruma la iha,” tenik Branco.
Bankada Partidu Demokratiku (PD) ho bankada parlamentar FRETILIN konsidera komunikasaun entre Parlamentu Nasionál (PN) ho Governu ladun efetivu, tamba problema ne’ebé deputadu sira foti iha plenaria hanesan alega membru Governu katak, halo buat ne’ebé la tuir dalan lega, maibe la iha klarifikasaun husi Governu.
Nune’e ho kestaun ne’ebé durante ne’e deputadu sira foti iha plenaria ne’ebé akuza membru Governu dehan katak halo buat oi-oin, maibe la iha Follow up husi Parlamentu ba problema ne’ebé deputadu sira foti, nune’e Xefi bankada parlamentar PD Adriano do Nacimento no Vice Xefi bankada Parlamentar Frenti Revolusionario Timor Leste Independenti (FRETILIN) Francisco Branco foin lalais ne’e iha Parlamentu Nacionál.
Tamba ne’e xefi bankada parlamentar PD Adriano do Nacimento afirma, deputadu barak mak foti kestaun ne’ebé importante, atu klarifika diak liutan faktus hirak ne’ebé iha deputadus sira nia liman ne’ebé ho Governu ne’ebé alega dehan katak sira halo buat ne’ebé la tuir dala legal, maibe durante ne’e la iha Follow up ida ne’ebé komunikasaun entre Governu ho parlamentu ne’ebé deputadu hetan ba Follow up ne’e.
“Ha’u hanoin ida ne’e hanesan problema bo’ot ida ne’ebé orgaun ida ne’e hetan iha intermus de komunikasaun entre instituisaun ladun efetivu, tamba problema ne’ebé deputadus sira foti la iha klarifikasaun ruma husi membru orgaun soberanu hanesan Governu ne’ebé hato’o fila fali ba deputadu sira liu husi meza ,ho vokal point governu nian,” dehan Adriano.
Tuir nia katak, problema ne’e parese, tamba iha Governu uluk iha Sekretatiu Estadu toma konta asuntu parlamentar, maibe agora la iha parese ne’e mós problema bo’ot, tamba la iha Sekretariu Estadu ne’ebé toma konta asuntu parlamentar ne’ebé vokal point para liga asuntu parlamentar ho Governu nian.
“Ha’u hanoin ida hanesan triteza bo’ot ida, la iha komunikasaun efetivu entre orgaun soberanu ba asuntu ida deit, asuntu komun asuntu Estadu nian, ne’ebé ha’u hanoin ida ne’e labele tolera bebeik ita tenki muda, poarese iha motivasaun politika ruma ne’ebé la kohi halo tuir buat ne’ebé deputadu sira foti, tamba kestaun politika ne’ebé nonok tan deit budu ba bebeik,”tenik Adriano.
Maibe xefi bankada ne’e mós dehan katak, asuntu importante ne’ebé deputradu foti ne’e budu bebeik publiku hatene mós ladun daik ba funsionamentu Estadu demokratiku ne’ebé tuir lei.
Iha sorin seluk vice xefi bankada FRETILIN Francisco Branco, Afirma, iha buat barak ne’ebé FRETILIN hato’o ona ba meza, hanesan dokumentus kona-ba kontratu sosa gerador ba ba sentra eletriku oliu pezadus, halo avaliasaun ba lei Pakote Referedum, maibe to’o agora lai iha prioridade husi meza.
“Asaun legal ne’ebé mak ami halo mak eziji husi plenaria ami nia deklarasaun politika, maibe to’o agora la iha sinal ruma hatudu katak sira hakarak toma desizaun ruma la iha,” tenik Branco.
PR Horta, VPM Jose Luis No Alkatiri,
Kontenti Avõ Xavier Fila Ho Saúde Diak
Proklamador Repúblika Demokratika Timor Leste, Aktual Prezidenti Partidu Asosialsaun sosial Demokratika Timorense (ASDT) Francisco Xavier do Amaral ne’ebé hala’o tratamentu durante semana rua iha Ospital Santa Elisabet, Filipina ne’ebé fila ho saúde ne’ebé diak.
Prezidenti Repúblika (PR) José Ramos Hórta, Vice Primeiru Ministru (VPM) José Luis Guterres no Esi Primeiru Ministru, Aktual Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN kontenti, tamba Avo Xavier fila ho saúde ne’ebé diak liu.
Hatete Prezidenti Repúblika José Ramos Horta, Vice PM José Luis Guterres no Sekjer Partidu FRETILIN Mari Alkatiri hafoin partisipa serimonia agradesimento iha Cede ASDT Lesidere, Dili Sabadu (5/6).
Tamba ne’e Xefi Estadu ne’e hateten nia parte kontenti tebes halibur hamutuk hodi selebra saúde Avo Xavier ne’ebé diak.
“Ha’u kontenti teb-tebges hanesan ita hotu-hotu ne’ebé mai halibur iha ne’e ho avo Xavier selebra nia saúde agradese ba Estadu no Governu ne’ebé fó tulun,”dehan PR Horta.
Tuir PR José Ramos Horta katak, Francisco Xavier hanesan figur istoriku nasaun Timor Leste nian.
“ Nia hanesan ita nia avo figura istorika haruka ba Singapura fila saúde diak liutan,” katak PR Horta.
Xefi Estadu ne’e Salienta, tuir Tradisaun Timor Leste, respeita francisco Xavier lao’s tamba Eis PRezidenti Repúblika maibe tamba katuas tuir tradisaun Timor nian.
“Tradisaun Timor, familia timor respeita, la’os tamba nia eis Prezidenti, fundador, maibe tamba katuas. Tradisaun kultura timorense ita respeita hakruk ba katuas sira,” Tenik Horta.
Iha sorin seluk Vice Primeiru Ministru trata Asuntu Sosiál José Luis Gutérres afirma, katuas Xavier ne’e la’os nia senti, maibe nia hanesan proklamador da independensia no mós katuas ida ke iha 1974 sai hanesan fundador ASDT–FRETILIN.
“Iha tempo ne’eba desemnpenha ba pelu ida ke importante teb-tebes ba iha povu Timor tomak hanesan ema ida ke mobiliza no dinamiza ideais da independensia,” katak José Luis.
Nia hatutan katak, katuas Xavier ne’e iha ninia tempo istoriku ne’e terus barak iha mós rezistensia nia laran katuas ne’e dadur i depois kolonializasaun Indonesia mós dadur i trata nia la ho konserasaun.
“Ha’u laran solok teb-tebes wainhira tinan rua ba kotu ita hotu rekonese nia hanesan proklamador i nia ba lé testu proklamasaun independensia ne’ebé nia halo iha loron 28 Novembru 1975,” dehan VPM ne’e.
VPM ne’e dehan, idade mos ba oin, maibe katuas ne’e nia hadomi ba povu Timor tomak ne’e hakerek ona iha livru Timor Leste nia rasik.
“Nia mós ema ida luta ba independensia, fó an tomak ba independensia rai ida ne’e, no katuas ida mós hatene ita nia lia tradisaun nian,” informa José Luis.
Vice Xefi Governu ne’e dehan, uluk iha 1974 nia Parte rona fofoun funu iha Manufahi, Camanasa, Cailaku i funu iha Timor tomak ne’e katuas Xavier mak koalia buat sira ne’e.
“Nia ne’e hanesan katuas ida ke ita tenki hare nia didiak trata nia didiak hare nia saúde halo didiak, tamba nia kontribuiosaun ita sei presiza ba rai Timor no povu Timor,” Nia dehan.
VPM ne’e hatete, wainhira parisipa serimonia ne’e hanesan agradese ba maromak, ba mate bian sira, rai lulik sira atu fó tempo tan ba katuas Xavier atu bele hamutuk nafatin.
“Ha’u fiar teb-tebes katak operasaun ne’ebé hala’o iha Sigapura ne’eba, ita tuir ho laran taridu ituan, maibe felismente ohin katuas koalia mai ita,i ha’u mós laran kontenti i buat hotu ne’ebé ita bele halo,” dehan nia.
VPM José Luis informa, katuas Primeiru Ministru Xanana labele partisipa iha serimonia agradesimento ne’e, Tamba PM Xanana mós moras ne’ebé nia parte mai hamutuk ho katuas Xavier.
“Ita bele hatete buat hotu ne’ebé katuas presiza, qual-quer seiza apoiu Estadu no Governu ne’e sei fo nafatin para nia trata nia saúde halo didiak tuir dignidade ema ida hanesan uluk to’o ohin loron luta para povu ida ne’e ihs ons independensia. Ha’u laran solok mai iha ne’e ho katuas no ita bo’ot sira tomak atu fó homenazen ba nia,”dehan VPM José Luis.
Entertantu eis Primeiru Ministru, aktual Sekretariu Jeral (Sekjer) Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri hatete, Francisco Xavier ne’ebé ba hala’o tratamentu Iha Nasaun Sigapura ne’ebé fila ho saúde ne’ebé diak, ne’ebé hotu-hotu kontenti atu partisipa serimonia agradesimentu ne’e.
“Ne’e ha’u nia kamarada uluk kedas, hakarak komemora loron ida ne’e, tamba nia ba halo trata mentu nia fila mai ho saúde diakliu, ita hotu-hotu kontenti entaun ita mai halo festa,” dehan Alkatiri.
Sekjer Partidu Frenti Revúlisionariu Timor Leste Independenti (FRETILIN) ne’e dehan, nia parte senti kontenti wainhira hare Proklador Francisco Xavier hetan saúde ne’ebé diak liu.
“Semak lakontenti kuandu ita hare ema ida nia saúde sai diak liu,”tenik Alkatiri.
Proklamador Repúblika Demokratika Timor Leste, Aktual Prezidenti Partidu Asosialsaun sosial Demokratika Timorense (ASDT) Francisco Xavier do Amaral ne’ebé hala’o tratamentu durante semana rua iha Ospital Santa Elisabet, Filipina ne’ebé fila ho saúde ne’ebé diak.
Prezidenti Repúblika (PR) José Ramos Hórta, Vice Primeiru Ministru (VPM) José Luis Guterres no Esi Primeiru Ministru, Aktual Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN kontenti, tamba Avo Xavier fila ho saúde ne’ebé diak liu.
Hatete Prezidenti Repúblika José Ramos Horta, Vice PM José Luis Guterres no Sekjer Partidu FRETILIN Mari Alkatiri hafoin partisipa serimonia agradesimento iha Cede ASDT Lesidere, Dili Sabadu (5/6).
Tamba ne’e Xefi Estadu ne’e hateten nia parte kontenti tebes halibur hamutuk hodi selebra saúde Avo Xavier ne’ebé diak.
“Ha’u kontenti teb-tebges hanesan ita hotu-hotu ne’ebé mai halibur iha ne’e ho avo Xavier selebra nia saúde agradese ba Estadu no Governu ne’ebé fó tulun,”dehan PR Horta.
Tuir PR José Ramos Horta katak, Francisco Xavier hanesan figur istoriku nasaun Timor Leste nian.
“ Nia hanesan ita nia avo figura istorika haruka ba Singapura fila saúde diak liutan,” katak PR Horta.
Xefi Estadu ne’e Salienta, tuir Tradisaun Timor Leste, respeita francisco Xavier lao’s tamba Eis PRezidenti Repúblika maibe tamba katuas tuir tradisaun Timor nian.
“Tradisaun Timor, familia timor respeita, la’os tamba nia eis Prezidenti, fundador, maibe tamba katuas. Tradisaun kultura timorense ita respeita hakruk ba katuas sira,” Tenik Horta.
Iha sorin seluk Vice Primeiru Ministru trata Asuntu Sosiál José Luis Gutérres afirma, katuas Xavier ne’e la’os nia senti, maibe nia hanesan proklamador da independensia no mós katuas ida ke iha 1974 sai hanesan fundador ASDT–FRETILIN.
“Iha tempo ne’eba desemnpenha ba pelu ida ke importante teb-tebes ba iha povu Timor tomak hanesan ema ida ke mobiliza no dinamiza ideais da independensia,” katak José Luis.
Nia hatutan katak, katuas Xavier ne’e iha ninia tempo istoriku ne’e terus barak iha mós rezistensia nia laran katuas ne’e dadur i depois kolonializasaun Indonesia mós dadur i trata nia la ho konserasaun.
“Ha’u laran solok teb-tebes wainhira tinan rua ba kotu ita hotu rekonese nia hanesan proklamador i nia ba lé testu proklamasaun independensia ne’ebé nia halo iha loron 28 Novembru 1975,” dehan VPM ne’e.
VPM ne’e dehan, idade mos ba oin, maibe katuas ne’e nia hadomi ba povu Timor tomak ne’e hakerek ona iha livru Timor Leste nia rasik.
“Nia mós ema ida luta ba independensia, fó an tomak ba independensia rai ida ne’e, no katuas ida mós hatene ita nia lia tradisaun nian,” informa José Luis.
Vice Xefi Governu ne’e dehan, uluk iha 1974 nia Parte rona fofoun funu iha Manufahi, Camanasa, Cailaku i funu iha Timor tomak ne’e katuas Xavier mak koalia buat sira ne’e.
“Nia ne’e hanesan katuas ida ke ita tenki hare nia didiak trata nia didiak hare nia saúde halo didiak, tamba nia kontribuiosaun ita sei presiza ba rai Timor no povu Timor,” Nia dehan.
VPM ne’e hatete, wainhira parisipa serimonia ne’e hanesan agradese ba maromak, ba mate bian sira, rai lulik sira atu fó tempo tan ba katuas Xavier atu bele hamutuk nafatin.
“Ha’u fiar teb-tebes katak operasaun ne’ebé hala’o iha Sigapura ne’eba, ita tuir ho laran taridu ituan, maibe felismente ohin katuas koalia mai ita,i ha’u mós laran kontenti i buat hotu ne’ebé ita bele halo,” dehan nia.
VPM José Luis informa, katuas Primeiru Ministru Xanana labele partisipa iha serimonia agradesimento ne’e, Tamba PM Xanana mós moras ne’ebé nia parte mai hamutuk ho katuas Xavier.
“Ita bele hatete buat hotu ne’ebé katuas presiza, qual-quer seiza apoiu Estadu no Governu ne’e sei fo nafatin para nia trata nia saúde halo didiak tuir dignidade ema ida hanesan uluk to’o ohin loron luta para povu ida ne’e ihs ons independensia. Ha’u laran solok mai iha ne’e ho katuas no ita bo’ot sira tomak atu fó homenazen ba nia,”dehan VPM José Luis.
Entertantu eis Primeiru Ministru, aktual Sekretariu Jeral (Sekjer) Partidu FRETILIN, Mari Alkatiri hatete, Francisco Xavier ne’ebé ba hala’o tratamentu Iha Nasaun Sigapura ne’ebé fila ho saúde ne’ebé diak, ne’ebé hotu-hotu kontenti atu partisipa serimonia agradesimentu ne’e.
“Ne’e ha’u nia kamarada uluk kedas, hakarak komemora loron ida ne’e, tamba nia ba halo trata mentu nia fila mai ho saúde diakliu, ita hotu-hotu kontenti entaun ita mai halo festa,” dehan Alkatiri.
Sekjer Partidu Frenti Revúlisionariu Timor Leste Independenti (FRETILIN) ne’e dehan, nia parte senti kontenti wainhira hare Proklador Francisco Xavier hetan saúde ne’ebé diak liu.
“Semak lakontenti kuandu ita hare ema ida nia saúde sai diak liu,”tenik Alkatiri.
Lian Tetun-Portugués Tenki Dezenvolve Hanesan
Menbru komisaun F Parlamentu Nasionál (PN), ne’ebé trata asuntu Saúde Edukasaun i Kultura nudar mós aktual deputada FRETILIN Ilda Maria da Conceição husu Ministériu Edukasaun (ME) atu dezenvolve lian Tetun ho lian Protugués hanesan, tamba lian rua ne’e hakerek hotu iha konstituisaun RDTL hanesan lian ofisial.
“Iha konstituisaun ita nia lian ofisiál ne’e rua ne’e hotu, mais premeiru ita tenki dezenvolve uluk lian Tetun,”hatete Ilda Maria da Conceição , wainhira hatan kona-ba lian Tetum no Lian Portugués, foin lalais ne’e iha Parlamentu Nasionál.
Tuir Deputada ne’e katak, tenki dezenvolve lian Tetun iha eskola primaria hodi nune’e estudante sira iha eskola primaria bele hatene komprende lalais.
“Iha ensinu uza hanorin lian tetun hanesan iha primaria para ajuda labaraik sira hodi esplika ho tetun para sira komprende lalais,”katak Ilda.
Nia hatutan, lian rua ne’e tenki dezenvolve tamba lian rua ne’e hotu hanesan lain official iha konstituisaun RDTL nian.
Maibe deputada ne’e dehan, kuanda eskola nivel ás ona bele uza ona portugués, problema mak agora iha universitariu fromasaun lian portugués sei menus.
Nia salienta, kurusu intensivu ne’ebé mak ME agora halo dadaun ba profesoris iha nivel eskola nivel Primária to’o Sekundariu maibe tenki ba mós dosente universidade.
“Fromasaun ne’e nivel hotu, Primaria,Pre-sekundaria, Sekundaria to’o Universidade,” nia Informa.
Deputada Frenti Revolusionariu Timor Leste Independenti (FRETILIN), hatete lia hirak ne’e tamba dosente balun iha Universidade sei uja lian Indonezia hodi hanorin maibe estudante sira ne’ebé mak eskola iha tenpu ukun an sae mai ne’e kuanze komesa ho liangua Portugués I lingua Indonezia estudante barak lahatene ona.
“Tinan nen (6) iha Primária, tinan tolu (3) iha Pre-secundaria, tinan tolu (3) iha Sekúndaria to’o Universitaeriu sira halu iha tiha ona,” katak nia.
Tamba ne’e deputada Ilda husu ME tenki kria mós formasaun lian portugués ba dosente sira iha Timor Leste.
“Dosente sira tenki iha fromasaun lian ne’e tenki iha, tamba kontinua ho bahasa melayu labaraik sira to’o iha ne’ebé sira atu hanorin saida?. Labarik sei la hatene tamba husik ona melayu,”realsa Ilda.
Wainhira hatan kona-ba kursu ensintivu deputada Ilda katak ME kuandu fo kursu lian Portugués tenki nivel hotu hodi labele kria fali problema iha loron ikus mai.
Iha sorin seluk prezidenti komisaun F Parlamentu Nasionál deputadu Virgilio Dias Marçal afirma preokupasaun sira ne’e nia sei hato’o ba Ministériu kompetente hodi buka solusaun.
Nia esplika, tamba lian rua Tetum no Portugués ne’e importante ba Timor oan hotu ne’ebé hakerek ona iha konstituisaun RDTL.
“Ha’u sei husu ba Ministériu Edukasaun hodi hare problema ne’e oinsá atu rejolve,”dehan Virgilio.
“Iha konstituisaun ita nia lian ofisiál ne’e rua ne’e hotu, mais premeiru ita tenki dezenvolve uluk lian Tetun,”hatete Ilda Maria da Conceição , wainhira hatan kona-ba lian Tetum no Lian Portugués, foin lalais ne’e iha Parlamentu Nasionál.
Tuir Deputada ne’e katak, tenki dezenvolve lian Tetun iha eskola primaria hodi nune’e estudante sira iha eskola primaria bele hatene komprende lalais.
“Iha ensinu uza hanorin lian tetun hanesan iha primaria para ajuda labaraik sira hodi esplika ho tetun para sira komprende lalais,”katak Ilda.
Nia hatutan, lian rua ne’e tenki dezenvolve tamba lian rua ne’e hotu hanesan lain official iha konstituisaun RDTL nian.
Maibe deputada ne’e dehan, kuanda eskola nivel ás ona bele uza ona portugués, problema mak agora iha universitariu fromasaun lian portugués sei menus.
Nia salienta, kurusu intensivu ne’ebé mak ME agora halo dadaun ba profesoris iha nivel eskola nivel Primária to’o Sekundariu maibe tenki ba mós dosente universidade.
“Fromasaun ne’e nivel hotu, Primaria,Pre-sekundaria, Sekundaria to’o Universidade,” nia Informa.
Deputada Frenti Revolusionariu Timor Leste Independenti (FRETILIN), hatete lia hirak ne’e tamba dosente balun iha Universidade sei uja lian Indonezia hodi hanorin maibe estudante sira ne’ebé mak eskola iha tenpu ukun an sae mai ne’e kuanze komesa ho liangua Portugués I lingua Indonezia estudante barak lahatene ona.
“Tinan nen (6) iha Primária, tinan tolu (3) iha Pre-secundaria, tinan tolu (3) iha Sekúndaria to’o Universitaeriu sira halu iha tiha ona,” katak nia.
Tamba ne’e deputada Ilda husu ME tenki kria mós formasaun lian portugués ba dosente sira iha Timor Leste.
“Dosente sira tenki iha fromasaun lian ne’e tenki iha, tamba kontinua ho bahasa melayu labaraik sira to’o iha ne’ebé sira atu hanorin saida?. Labarik sei la hatene tamba husik ona melayu,”realsa Ilda.
Wainhira hatan kona-ba kursu ensintivu deputada Ilda katak ME kuandu fo kursu lian Portugués tenki nivel hotu hodi labele kria fali problema iha loron ikus mai.
Iha sorin seluk prezidenti komisaun F Parlamentu Nasionál deputadu Virgilio Dias Marçal afirma preokupasaun sira ne’e nia sei hato’o ba Ministériu kompetente hodi buka solusaun.
Nia esplika, tamba lian rua Tetum no Portugués ne’e importante ba Timor oan hotu ne’ebé hakerek ona iha konstituisaun RDTL.
“Ha’u sei husu ba Ministériu Edukasaun hodi hare problema ne’e oinsá atu rejolve,”dehan Virgilio.
Akuza Simu Subornu,
Alkatiri: “Leandro Hein Kondenasaun”
Eis deputadu husi Partidu Social Demokratiku (PSD Leandro Isac ne’ebé akuza Eis Primeiru Ministru husi Primeiru no segundo Governu konstitusional, Mari Alkatiri ho aktual Prezidenti Repúblika (PR) José Ramos Horta simu subornu husi nasaun Kuwait, relasiona estrada Com (Lautém) ba Mota-Ain. Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Mari Alkatiri hatete Leandro Isac hein para Atu sai kondenado.
“Sr. Leadnro Isac nia kaer kilat iha 2006 seidauk kondenado, hein agora para atu sai kondenado,” hatete Mari Alkatiri hafoin partisipa serimonia agradesimento ba Proklamador Francisco Xavier do Amaral iha Cede ASDT Lesidere, Dili Sabadu (5/6).
Relasiona ho azukasaun ne’ebé Eis deputadu ne’e halo ba Eis Primeiru Ministru iha Primeiru no Segundo Governo konstitusional ne’ebé dehan katak, iha subornu ne’e bele direitu i indireitu husi nasaun kuwait ba eis Primeiru Ministru nai rua Mari Alkatiri ho Jose Ramos Horta, tamba dehan Kuwait fó aviaun ba komitiva ofisial governu Timor Leste husi Bali ba Kuwait no Kuwait mai Bali.
Nune’emos iha aviaun tula ema husi Dili ba Malaysia ne’ebé aluga husi Kuwait, Jardin iha Palacio oin, Kareta BMW ne’ebé fo mai Timor Leste, Ambulasia, tamba ne’e Eis deputadu Leandru Isac dehan Subornu.
Tamba ne’e Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Alkatiri hatetennia iha Timor Leste nia parte sei lahatan ba ema seluk, maibe nia so hatan ba Preimeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ho Prezidenti da Repúblika (PR) Jose Ramos Horta.
“Ha’u iha rai ida ne’e, ha’u so hatan ba Irmaun Xanana ho Ramos horta, ha’u la hatan ba sira seluk,”katak Alkatiri.
Hatan kona-ba nia parte karik sei lori ba tribunal Alkatiri hatete nia sei loro ba tribunal.
“Ha’u lori ba tribunal, Segunda-Feira ohin (7/6) imi bele mai hotu ho ha’u ba Prokuradur Geral Repúblika (PGR),”dehan Alkatiri.
Eis Primeiru Ministru Alkatiri dehan katak, la’os defamasaun, mas iha kodiku penal klaru katak, labele akuza ema halo krime, ne’e at liu defamasaun.
“Ne’e la’os defamasaun, Sira hanoin kala defamasaun sira hasai tiha kodiku penal sira bele koalia hotu-hotu, mas iha kodikupena klaru iha ne’eba o labele akuza ema ida halo krime, ne’e lumpu bolu denunsia ka lunioza, ne’e at liutan defamasaun,” tenik Alkatiri.
Eis deputadu husi Partidu Social Demokratiku (PSD Leandro Isac ne’ebé akuza Eis Primeiru Ministru husi Primeiru no segundo Governu konstitusional, Mari Alkatiri ho aktual Prezidenti Repúblika (PR) José Ramos Horta simu subornu husi nasaun Kuwait, relasiona estrada Com (Lautém) ba Mota-Ain. Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Mari Alkatiri hatete Leandro Isac hein para Atu sai kondenado.
“Sr. Leadnro Isac nia kaer kilat iha 2006 seidauk kondenado, hein agora para atu sai kondenado,” hatete Mari Alkatiri hafoin partisipa serimonia agradesimento ba Proklamador Francisco Xavier do Amaral iha Cede ASDT Lesidere, Dili Sabadu (5/6).
Relasiona ho azukasaun ne’ebé Eis deputadu ne’e halo ba Eis Primeiru Ministru iha Primeiru no Segundo Governo konstitusional ne’ebé dehan katak, iha subornu ne’e bele direitu i indireitu husi nasaun kuwait ba eis Primeiru Ministru nai rua Mari Alkatiri ho Jose Ramos Horta, tamba dehan Kuwait fó aviaun ba komitiva ofisial governu Timor Leste husi Bali ba Kuwait no Kuwait mai Bali.
Nune’emos iha aviaun tula ema husi Dili ba Malaysia ne’ebé aluga husi Kuwait, Jardin iha Palacio oin, Kareta BMW ne’ebé fo mai Timor Leste, Ambulasia, tamba ne’e Eis deputadu Leandru Isac dehan Subornu.
Tamba ne’e Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN Alkatiri hatetennia iha Timor Leste nia parte sei lahatan ba ema seluk, maibe nia so hatan ba Preimeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão ho Prezidenti da Repúblika (PR) Jose Ramos Horta.
“Ha’u iha rai ida ne’e, ha’u so hatan ba Irmaun Xanana ho Ramos horta, ha’u la hatan ba sira seluk,”katak Alkatiri.
Hatan kona-ba nia parte karik sei lori ba tribunal Alkatiri hatete nia sei loro ba tribunal.
“Ha’u lori ba tribunal, Segunda-Feira ohin (7/6) imi bele mai hotu ho ha’u ba Prokuradur Geral Repúblika (PGR),”dehan Alkatiri.
Eis Primeiru Ministru Alkatiri dehan katak, la’os defamasaun, mas iha kodiku penal klaru katak, labele akuza ema halo krime, ne’e at liu defamasaun.
“Ne’e la’os defamasaun, Sira hanoin kala defamasaun sira hasai tiha kodiku penal sira bele koalia hotu-hotu, mas iha kodikupena klaru iha ne’eba o labele akuza ema ida halo krime, ne’e lumpu bolu denunsia ka lunioza, ne’e at liutan defamasaun,” tenik Alkatiri.
Findu 2011
Konstrusaun Centro EOP Bele Remata
Sekretariu Estadu Eletrisidade Agua i Urbanizasaun (SEEAU), Januário Pereira hateten katak, Fido Ano 2011 konstrusaun centro Eletrisidade Oliu Pezado (EOP) bele remata ho linhas 7015 km sentral rua ho kapasidade 250 megavolt ne’ebé bele fornese ba teritoriu Timor Leste tomak no bele fornese ba fabrika ne’ebé sei mai.
“Ha’u hanoin buat hirak ne’e hotu ami preve kedas ona, tamba ne’e mak iha estupula iha kontratu nia laran iha orariu ne’ebé apropriadu ne’e hanesan problema tekniku, tamba ne’e horariu jeral ami dehan katak ate findu ano de 2011 bele remata ho linhas 7015 km sentral rua ho kapasidade 250 megavolt, no Sub-stasaun ne’ebé mak bo’ot liu iha teritoriu tomak mak Sub-stasaun Dili, ne’ebé bele kontrola linha tomak iha teritoriu laran nune’e mos bele kontrola sentrais seluk ne’ebé sorin balu ne’eba,” dehan Januario Pereira wainhira halo vijita ba Areia Centro konstrusaun Eletrisidade Oliu Pezado.
Tuir Januário katak, Problema ne’e hanesan regras ne’ebé mak dehan baku, tamba sasan la’o ne’e tuir malu la’os dehan katak dala halo hamutuk deit.
Problema tamba hanesan sentral rua ne’e ita presiza Gerador rua ne’ebé foun ho teknologia ne’ebé foun i ita hotu hatene katak kuaze iha mudansa bo’ot depois de kontratu fofoun asina mudansa bo’ot iha laran, tamba fofoun ita hare hanesan tore ne’ebé hamrik, iha ne’eba bele uza mos f aiber kabel iha ne’ebé bele uza ba telekomunikasaun i teknolozia hirak ne’ebé la’o agora inkordenasaun ho konsultor,” katak Januário.
Nia mos informa katak, SEEAU ho tekniku Timor oan ne’ebé involve iha laran, ne’ebé fó hanoin ba malu nafatin oin nusa bele update ka la’o para wainhira remata bele uza ba buat nesesidade hotu.
Tamba megavolt ne’ebé uza ba oleo pezado ne’e 120 megavolt iha areia Hera, Dili, 130 megavolt iha Betano, Manufahi, ne’ebé hamutuk 250 megavolt, ne’ebé bele fornese ba teritoriu laran tomak i bele mos fornese ba fabrika ne’ebé atu mosu mai.
“Ami hahu iha duni buatus ne’ebé la’o, dehan katak imi 2015 foin bele 60 megavolts to’o iha tinan 2020 imi bele 120 mega volts, ida ne’e ita bele dehan katak sira halo previzaun ida ne’ebé kria kondisaun para ita Timor oan dependente nafatin ba sira” dehan Januário.
Tamaba ne’ebé Sekretariu Estadu ne’ebé hamutuk ho Ingeneiru Timor oan lubuk dehan katak Eletrisidade Oliu Pezado hanesan Primeiru Mega Projetu iha Timor Leste.
Nia mós esplika, konstrusaun Eletrisidade Oliu Pezado hahu iha tinan 2008, maibe prontu tenki ser halo amandamen iha fin de 2009 ne’ebé projetu ne’e hahu lolos ne’e iha loron 15 tinan 2010 ne’e, nomós iha presaun lor-loron ne’ebé.
Sekretariu Estadu Eletrisidade Agua i Urbanizasaun (SEEAU), Januário Pereira hateten katak, Fido Ano 2011 konstrusaun centro Eletrisidade Oliu Pezado (EOP) bele remata ho linhas 7015 km sentral rua ho kapasidade 250 megavolt ne’ebé bele fornese ba teritoriu Timor Leste tomak no bele fornese ba fabrika ne’ebé sei mai.
“Ha’u hanoin buat hirak ne’e hotu ami preve kedas ona, tamba ne’e mak iha estupula iha kontratu nia laran iha orariu ne’ebé apropriadu ne’e hanesan problema tekniku, tamba ne’e horariu jeral ami dehan katak ate findu ano de 2011 bele remata ho linhas 7015 km sentral rua ho kapasidade 250 megavolt, no Sub-stasaun ne’ebé mak bo’ot liu iha teritoriu tomak mak Sub-stasaun Dili, ne’ebé bele kontrola linha tomak iha teritoriu laran nune’e mos bele kontrola sentrais seluk ne’ebé sorin balu ne’eba,” dehan Januario Pereira wainhira halo vijita ba Areia Centro konstrusaun Eletrisidade Oliu Pezado.
Tuir Januário katak, Problema ne’e hanesan regras ne’ebé mak dehan baku, tamba sasan la’o ne’e tuir malu la’os dehan katak dala halo hamutuk deit.
Problema tamba hanesan sentral rua ne’e ita presiza Gerador rua ne’ebé foun ho teknologia ne’ebé foun i ita hotu hatene katak kuaze iha mudansa bo’ot depois de kontratu fofoun asina mudansa bo’ot iha laran, tamba fofoun ita hare hanesan tore ne’ebé hamrik, iha ne’eba bele uza mos f aiber kabel iha ne’ebé bele uza ba telekomunikasaun i teknolozia hirak ne’ebé la’o agora inkordenasaun ho konsultor,” katak Januário.
Nia mos informa katak, SEEAU ho tekniku Timor oan ne’ebé involve iha laran, ne’ebé fó hanoin ba malu nafatin oin nusa bele update ka la’o para wainhira remata bele uza ba buat nesesidade hotu.
Tamba megavolt ne’ebé uza ba oleo pezado ne’e 120 megavolt iha areia Hera, Dili, 130 megavolt iha Betano, Manufahi, ne’ebé hamutuk 250 megavolt, ne’ebé bele fornese ba teritoriu laran tomak i bele mos fornese ba fabrika ne’ebé atu mosu mai.
“Ami hahu iha duni buatus ne’ebé la’o, dehan katak imi 2015 foin bele 60 megavolts to’o iha tinan 2020 imi bele 120 mega volts, ida ne’e ita bele dehan katak sira halo previzaun ida ne’ebé kria kondisaun para ita Timor oan dependente nafatin ba sira” dehan Januário.
Tamaba ne’ebé Sekretariu Estadu ne’ebé hamutuk ho Ingeneiru Timor oan lubuk dehan katak Eletrisidade Oliu Pezado hanesan Primeiru Mega Projetu iha Timor Leste.
Nia mós esplika, konstrusaun Eletrisidade Oliu Pezado hahu iha tinan 2008, maibe prontu tenki ser halo amandamen iha fin de 2009 ne’ebé projetu ne’e hahu lolos ne’e iha loron 15 tinan 2010 ne’e, nomós iha presaun lor-loron ne’ebé.
Koalia, Mari Alkatiri:
“D. Boaventure Aman Ba Nasionalismo TL”
Sekretariu Jeral (Sekjer) Partidu FRETILIN, MAri Alkatiri hateten katak, Dom Boaventura aman ba nasionalismu Timor Leste nian, tamba ho inisiativa no prinsipiu mak kontra ambisaun teretorial kolonialista iha Timor Leste, hodi luta ba ukun an.
Mari Alkatir hato’o lia hirak ne’e wainhira halo vizita ba uma lisan Dom Boaventura foin lalais ne’e iha Aldeia Bemeta, Betano, Same, Manufahi.
Tuir Mari Alkatiri katak, Distritu Manufahi sei sai istoria Timor Leste, tamba husi Manufahi mak Dom Boaventura bele hahu halo funu hasoru kolonialista.
“Ohin ita mai hamutuk iha uma lisan bele dehan Aman ba nasionalisme Timor Leste nian,”katak Alkatiri.
Sekjer FRETILIN ne’e Hatutan, nia parte koñese desde ki’ik konaba funu Dom Boaventura nian husi katuas ida ho naran mauleki. vizita hamutuk iha uma Lisan Dom Boaventura ne’e.
“Ha’u sei ki’ik kedan Konese ona Funu Manufahi ninian, ha’u senti identifika an ho funu Manufahi ninian, ne’e mak halo ha’u sei ki’ik hela hanoin ona halo nusa mak bele hatutan tan funu ida ne’e para atu liberta rai Timor Leste,”dehan Alkatiri.
Nune’e istoria Dom Boaventura ne’e istoria ne’ebé importante tebes ne’ebé tenki hakerek,ho nune’e FRETILIN liu husi uma lisan Dom Boaventura atu hatutan tan istoria.
Nia esklarese, tempo FRETILIN ukun la liu husi fatin ne’e, tamba hahu ka komesa ukun husi zero la iha tempo para atu halo sasan ne’e hotu-hotu.
“Ohin hanesan Premeira ves ha’u bele rekonese ba maluk sira nia oin ne’e sala, Divia duni atu liu uluk ida ne’e para atu hemu bé hamutuk hanesan ponte ida atu hala’o ukun ne’e diak liu tan ba oin,”dehan Alkatiri.
Nia hatete, FRETILIN agora la ukun FRETILIN liu husi fatinne’e la’os deit tamba atu buka ninia abut, maibe atu hatutan tan luta ne’e para atu lori fila fali povu ba hetan dignidade.
Tamba dignidade ne’e mak povu tenki kore an husi dependensia hotu-hotu hanesan dependensia Grupo ida ka Governu. Nune’e atu kore an husi dependensia ne’e, povu tenki senti nain ba rai Timor Leste, la’os sai fali anak buah ba rai ne’e.
“Ami mai iha ne’e para atu hatete fila fali lia menon ne’ebé ami rona ami hakerek i ami sei kompri kuandu tempo to’o. Hatete mos ba povu no maluk sira iha ne’e katak rai pedasuk ida ne’e sei sai mos parte istoria Timor ninian, ne’e importante teb-tebes, tamba husi ne’e mak ita hahu kuaze tinan atus ida ba kotuk, i husi ne’e mos ita sei kontinua ba tinan atus ba atus ba oin.
Iha fatin Hanesan Prezidenti Partidu FRETILIN Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ hateten katak, vizita uma lisan Don Boaventura (Uma Lusi Corneal), tamba Dom Boaventura la’os halo istoria deit, maibe sai mos hanesan exemplo ida ba Timor oan tomak para atu halo tuir nia luta hodi hetan ukun rasik an.
“Ezemplu ida ne’e mak FRETILIN hodi mai hola iha fatin ida ne’e wainhira nia hahu nia an hanesan organizasaun politika partidu ninian para atu lori Timor ne’e sai ukun an hanesan ita nia avo Dom Boaventura lori,” dehan Lu-Olo.
Prezidenti partidu FRETILIN ne’e hatutan katak, iha istoria Dom Boaventura ne’ebé akompanha iha pontu tolu. Iha aspetu tolu ne’e premeiru mak aspeitu politika, aspetu sosila, no ikus mak aspetu kultura.
“Buat tolu ne’e ha’u imazina deit iha tempo ne’eba oinsa mak ita nia avó Boaventura ho nia maluk sira bele senti nia fuan na konu buat bo’ot ne’e hodi bele buka ba Timor afirma nia indentidade,” katak Lu-Olo.
Nia salienta, iha istoria Dom Boaventura ne’e nudar ema ne’ebé hakrak hari’i uma kain entre Timor oan sira atu mantein relasaun ba malu nudar Timor oan.
Nune’e mos Dom Boaventura ne’ebé hodi dehan atu funda Republika Monarcia, ne’e konserteza nia estrutura uluk lisan tenki sai oin seluk ho ema mutun sira.
“Ami senti buat ne’ebé Dom Boaventura halo ne’e ami sei felismente halo hodi halo tutan tamba ne’e mak ami senti mate bele mate mas funu sempre la’o ba oin nafatin para ita hodi bele ukun rasik an, hanesan uluk ita nia Avo Dom Boaventura halo,” tenik Francisco Lu-Olo.
Sekretariu Jeral (Sekjer) Partidu FRETILIN, MAri Alkatiri hateten katak, Dom Boaventura aman ba nasionalismu Timor Leste nian, tamba ho inisiativa no prinsipiu mak kontra ambisaun teretorial kolonialista iha Timor Leste, hodi luta ba ukun an.
Mari Alkatir hato’o lia hirak ne’e wainhira halo vizita ba uma lisan Dom Boaventura foin lalais ne’e iha Aldeia Bemeta, Betano, Same, Manufahi.
Tuir Mari Alkatiri katak, Distritu Manufahi sei sai istoria Timor Leste, tamba husi Manufahi mak Dom Boaventura bele hahu halo funu hasoru kolonialista.
“Ohin ita mai hamutuk iha uma lisan bele dehan Aman ba nasionalisme Timor Leste nian,”katak Alkatiri.
Sekjer FRETILIN ne’e Hatutan, nia parte koñese desde ki’ik konaba funu Dom Boaventura nian husi katuas ida ho naran mauleki. vizita hamutuk iha uma Lisan Dom Boaventura ne’e.
“Ha’u sei ki’ik kedan Konese ona Funu Manufahi ninian, ha’u senti identifika an ho funu Manufahi ninian, ne’e mak halo ha’u sei ki’ik hela hanoin ona halo nusa mak bele hatutan tan funu ida ne’e para atu liberta rai Timor Leste,”dehan Alkatiri.
Nune’e istoria Dom Boaventura ne’e istoria ne’ebé importante tebes ne’ebé tenki hakerek,ho nune’e FRETILIN liu husi uma lisan Dom Boaventura atu hatutan tan istoria.
Nia esklarese, tempo FRETILIN ukun la liu husi fatin ne’e, tamba hahu ka komesa ukun husi zero la iha tempo para atu halo sasan ne’e hotu-hotu.
“Ohin hanesan Premeira ves ha’u bele rekonese ba maluk sira nia oin ne’e sala, Divia duni atu liu uluk ida ne’e para atu hemu bé hamutuk hanesan ponte ida atu hala’o ukun ne’e diak liu tan ba oin,”dehan Alkatiri.
Nia hatete, FRETILIN agora la ukun FRETILIN liu husi fatinne’e la’os deit tamba atu buka ninia abut, maibe atu hatutan tan luta ne’e para atu lori fila fali povu ba hetan dignidade.
Tamba dignidade ne’e mak povu tenki kore an husi dependensia hotu-hotu hanesan dependensia Grupo ida ka Governu. Nune’e atu kore an husi dependensia ne’e, povu tenki senti nain ba rai Timor Leste, la’os sai fali anak buah ba rai ne’e.
“Ami mai iha ne’e para atu hatete fila fali lia menon ne’ebé ami rona ami hakerek i ami sei kompri kuandu tempo to’o. Hatete mos ba povu no maluk sira iha ne’e katak rai pedasuk ida ne’e sei sai mos parte istoria Timor ninian, ne’e importante teb-tebes, tamba husi ne’e mak ita hahu kuaze tinan atus ida ba kotuk, i husi ne’e mos ita sei kontinua ba tinan atus ba atus ba oin.
Iha fatin Hanesan Prezidenti Partidu FRETILIN Francisco Guterres ‘Lu-Olo’ hateten katak, vizita uma lisan Don Boaventura (Uma Lusi Corneal), tamba Dom Boaventura la’os halo istoria deit, maibe sai mos hanesan exemplo ida ba Timor oan tomak para atu halo tuir nia luta hodi hetan ukun rasik an.
“Ezemplu ida ne’e mak FRETILIN hodi mai hola iha fatin ida ne’e wainhira nia hahu nia an hanesan organizasaun politika partidu ninian para atu lori Timor ne’e sai ukun an hanesan ita nia avo Dom Boaventura lori,” dehan Lu-Olo.
Prezidenti partidu FRETILIN ne’e hatutan katak, iha istoria Dom Boaventura ne’ebé akompanha iha pontu tolu. Iha aspetu tolu ne’e premeiru mak aspeitu politika, aspetu sosila, no ikus mak aspetu kultura.
“Buat tolu ne’e ha’u imazina deit iha tempo ne’eba oinsa mak ita nia avó Boaventura ho nia maluk sira bele senti nia fuan na konu buat bo’ot ne’e hodi bele buka ba Timor afirma nia indentidade,” katak Lu-Olo.
Nia salienta, iha istoria Dom Boaventura ne’e nudar ema ne’ebé hakrak hari’i uma kain entre Timor oan sira atu mantein relasaun ba malu nudar Timor oan.
Nune’e mos Dom Boaventura ne’ebé hodi dehan atu funda Republika Monarcia, ne’e konserteza nia estrutura uluk lisan tenki sai oin seluk ho ema mutun sira.
“Ami senti buat ne’ebé Dom Boaventura halo ne’e ami sei felismente halo hodi halo tutan tamba ne’e mak ami senti mate bele mate mas funu sempre la’o ba oin nafatin para ita hodi bele ukun rasik an, hanesan uluk ita nia Avo Dom Boaventura halo,” tenik Francisco Lu-Olo.
Langganan:
Postingan (Atom)